2026 04 21_DEIA, DdNNav eta NdG_Pontifex

________ Pontifex

Gaur, apirilak 21, urtebete bete da Bergoglio Aita Santua hil zenetik. Apala eta adeitsua. bere hizkera arin, erraz eta zuzenagatik, baita Vatikanoko pragmatismo tradizionala alde batera uzteagatik, nabarmendu zen hasieratik haren pontifikatua. Izendatu eta pare bat hilabetera soilik, mundu-erdiaren arretaren fokua zen. Aitasantutzako 12 urteetan zehar, ez zuen inor axolagabe utzi: batzuentzat, Elizaren beharrezko berrikuntzaren bultzatzailea, bertako sektore kontserbadoreenentzat, asaldatzaile bat besterik ez, akaso anatema bat. Prevost Aita Santua, Leon XIV, bere aurrekoaren ibilbidearekin kontinuista baina forma bareagoekin, estatubatuar lehen Papa da. Aukeratutako izena ikusita -Leon XIIIren ohoretan zeinak, bigarren iraultza industrialaren zurrunbilo betean, Elizaren doktrina moderno soziala garatu baitzuen haren Rerum novarum entziklikan- jadanik ematen zizkigun pistak bere aitasantutza norantz zabaltzen zituen. Hautaketa-konklabea egin eta egun batzuetara, Papa Frantziskok landutako Evangelii gaudium dokumentuarekiko konpromisoa berritzea kardinalei eskatu zien Aita Santuak, pobreen alde borrokatzen duen Eliza bizi eta askotariko baten alde, garai guztietako misiolariek munduan zehar egin izan duten lanaren funtsa, Perun 20 urte baino gehiagotan berak bezala. Bada, urte honetan zehar, era guztietako iritzi-emaileek salatu dute haien ustez Papa Leonek hartutako profil baxua, San Pedro Plazan lehen hitzaldian bake desarmatu eta desarmatzaile baten aldeko mezu indartsua lau haizeetara zabaldu zuela jada ahaztuz. Beraz, orain, zein da berritasuna? Trumpek goi-mailako ustekabeko figura batekin egin duela topo, ahots propioa eta erantzuteko gaitasun eztabaidaezina duena.

Emeki, zalapartarik gabe, Ebanjelioaren funtsa bera aldarrikatu du Leon Aita Santuak, zera, bakearen eta sufritzen dutenen defentsan esku hartzeko prest dagola. Haren hitza altua eta irmoa, gerrako jauntxoen amorrurako, egundoko kontrapisu baliotusa da gaurko nazioarteko eszenatoki erotuan. Ez dirudi amore emango duenik...

2026 04 14_DEIA, DdNnav eta NdG_Oihartzunak

__________ Oihartzunak

Joan den otsailak 27an 50 urte bete ziren Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa aldarrikatu zenetik. Joan den astean, bost kontinenteetako lagun eta ordezkari politikoekin batera, Argeliako Auserd-Wilayan urteurrena ospatu zuten sahariarrek, nazioarteko errekonozimendu osoa lortzeko duen borrokaren zilegitasuna berrituz.

SEAD, errealitate politiko-instituzional eztabaidaezina da, ezin da inola ere Estatu huts egindakotzat hartu, haren estatus juridikoa ordutik aldatu ez den arren: autodeterminazio-erreferenduma baten esperoan lurralde ez-autonomo bat, non Marokok ez duen inolako subiranotasuna, NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpen guziek hola aldarrikaturik. Beraz, nazioarteko zuzenbideak erreferente juridiko ukaezina izaten jarraitzen du, eskubideak eta betebeharrak zedarrituz, ere formulak eta bermeak, zera, Mendebaldeko Saharako gatazka konpontzea-prozesuaren legitimitatea babes dezan. Hala ere, horri dagokionez baikorra izatea ez da inolako bermea. Alde batetik, 50 urte hauetan, zuzenbidearen eta estrategiaren arteko lehiak batzuen koldarkeria eta besteen lur-erreta politika izan dituelako ezaugarri, lurraldean status quo ez-legitimo baina iraunkor bat ezarriz. Eta bestetik, nazioarteko egungo panoramak eredu bera nabarmenki errepikatzen duelako: legez kanpoko gerrak, tresna gisa inoren lurralde subiranoak bereganatzeko eta haien baliabideak kontrolatzeko, herriak sarraskituz eta giza eskubiderik oinarrizkoenak urratuz. Ez zuzenbidea ez politika, kaosa eta basakeria besterik ez.

Berriro bolborategi bihurtutako Ekialde Ertainean aintzinatik finkatutako herri zaharren erresilientzia milaka urte direnekin alderatuta, 50 urteko borroka batek gutxi dirudi. Baina, egia esan, Saharako herriaren erresistentzia barea eta baketsua da nazioarteko zuzenbideak munduko ordena egituratzen duen kodizea izaten jarraitzen behar duela erakusten duen ebidentziarik baimenduena. Bestela, zer espero? Askotan apalaren ahotsa firmeena eta dardaratsuena da. Izan gaitezen haren oihartzuna.

2026 04 07_DEIA, DdNNav eta NdG_ Ilargiaren izkutu-aldea

___________ Ilargiaren izkutu-aldea

Bizitzaren zuzenean transmisioa egitate bat den garaian bizi gara, ez dago milisegundo batean sartzen den xehetasunik, interesa egon bada, errealitate-denboran ezagutarazi ezin denik. Ezta bizitza, doitasun matematikoko elipsi batean ilargiaren orbita inguratzeko lur planeta atzean utzita, espazioan zehar bidaiatzen den gelatxo zientifiko baten barruan igarotzen bada ere. Orion kapsulatik iristen diren irudia oso goi-kalitatezko apartekoak eta zirraragarriak dira, gutako edozeini espazioan esekita dauden ilargia edo lurra planeta, gure begien eskura ez ezik baita gure behatzen ukimenaren eskura ere. Sentsazio bitxia da, batez ere Artemisa II misioak -arrakastaz bukatzea espero dut- kostatu omen dituen 4.000 milioi dolarrek ezin dutelako ezkutatu horrek guztiak dakarren desfasea, benetan gaur bizi garen mundua ezagutzen eta sufritzen ari denaren aurrean. Ziur nago den-denak bere aproposako unea eta zergatia dituela, bere izateko arrazoia eta bere proiekzioa, baina ziur nago ere gutxi batzuen interes eta botere estrategikoaren saretik, hau da, haien kontrol ekonomiko ezaguna eta konkretutik, ez dela ezer ihes egiten. Ez naiz ari Artemisa-kasua denik, baina ez dut zalantzarik etorkizunean, kostuak eta batzuen etika are gehiago merkatuz, hala izango dela. Balio beza, beraz, sarrera luze eta nahasi honek barrutik korrokatzen nauena azpimarratzeko: milaka milioi orain eta etorkizunean aeroespazial interbentzio baterako; gutxi batzuen eskutan dagoen arma-industriarentzako milaka eta milaka milioi, untsipen-handiko gerretara eta gizakien sarraskira biideraturik, negozio eta inpunitatea; eta beste izugarrikeria batzuen artean, 750 milioi pertsona baino gehiagori eragiten dien gosetea, 11tik 1a mundu osoan, gure planeta urdin ederra...

Konfuziok aldarrikatu zion jada: jakintsuak ilargia seinalatzen duenean, ergelak behatza begiratzen du. Hau da, anekdotikoan zentratzen gara, aitzakietan, garrantzitsua, begiratu nahi ez duguna, baztertzen dugu. Ez da estrategia egokia gizateriaren onerako.