viernes, 27 de febrero de 2026

2026 01 27_DEIA, DdNNav eta NdG_Artikoko altxorrak

 














__________ Artikoko altxorrak

Davos pasata, Groenlandia egunkari eta komunikabide guztietan albiste nagusietako bat izaten jarraitzen da oraindik. Termino politiko eta ekonomikoetan, uhartearen kontrola lehentasunezko bihurtu da, ez hainbeste irlaren potentzial estrategikoari dagokionez baizik eta AEBren alde bakarreko interesak geldiarazteari begira. Nolanahi ere, Artikoa aurkitzen ari da mundua, haren lurpearen aberastasunak behin eta berriro azpimarratuz, bada beste apartako bitxia gutxi aipatzen den arren. Zera, Ozeano Artikoaren eta Barents itsasoaren elkargunean, Groenlandia lehiatuaren eta Norvegia eta Errusiako kostaldeen arteko erdibidean, Svalbard uharterdia dago, bai leku berezia… Lurralde neutrala 1902. urtetik -1925.tik Norvegiaren subiranotasunpean- estatutuetako bi baldintza betez: presentzia militarrik ez eta akordioa sinatu zuten herrialde guztientzako merkataritza-askatasuna. Hau da, zona franko bat Artikoan, non tentsio politikoa, ustez, areagotzen joango den. Bada, Spitdbergenek, uharterik handienak, Artikoko petrolioa edo lur arraroak baino altxor baliotsuagoa bai du, altxor bakarra: munduko hazi bankurik handiena. Mila metro koadro baino gehiago dituzten lurpeko hiru ganberatan, 18 gradu zero azpitik biltegiratuta, sumendien erupzioetatik, lurrikaretatik eta erradiazio nuklearretatik salbu, elikagai-laboreen sei mila eta piko espezien milioi bat hazi baino gehiago txukun kontserbatzen dira. Testuinguru geo-politiko berezi horretan, gauzak han goian korapilatuz gero, Svalbard irlak baliagarri bihur ote daitezke? Zirkulu polar artikoan ojiba nuklearrak dituzten siloak daude, planetaren zati handi batean bizitza suntsitzeko gai direna, eta, aldi berean, hazi-biltegi bat babesten du zeinek berez populazioko giza guneak berreskuratzea berma dezakeena. Kontrastea zoragarria da, baita beldurgarria ere.

Egunen batean gizateriak berriro hasi beharko balu, munduaren amaierako gangan ogi eta arrainen mirariaren giltza dago. Beste kontu bat da ea, unea iritsitakoan, itxaropena merezi dugun...

jueves, 26 de febrero de 2026

Pello Reparaz eta Amaia Romero, Iruñan... ❤️❤️


El artista navarro LKN conocido popularmente en el Banksy foral se ha currado una preciosa imagen callejera en Madrid, en el barrio de Chueca, de dos referentes actuales de la música navarra y el euskera, Pello Reparaz, líder de Zetak, y Amaia Romero.

Horra hor
Me encanta
❤️❤️

martes, 24 de febrero de 2026

2026 02 24_DEIA, DdNN eta NdG_Larrialdi matxista




       

_______ Larrialdi matxista

Hilabete eta erdian soilik, indarkeria matxistak eraildako 10 emakume eta bi adingabe batu ditu 2016-en, beste emakume bat egoera kritikoan dago eta sei adingabe umezurtz geratu dira amak hil ondoren. Hiltzaileetako bik beren buruaz beste egin zuten krimena egin eta gero. Biktimetako bostek aldez aurretik salatu zuten erasotzailea eta, seigarren kasuan, hirugarren pertsona batek egin zuen, hau da, haiek eta haien erasotzaileak VioGén izeneko Jarraipen Integraleko Sisteman erregistratuta zeuden. Urtez urte errepikatzen den datuetako bat da eraildako emakume gehienek ez zutela inoiz alarma-ahotsik eman, oraingoan, aitzitik, gehienak egin zuen. Eta sistemak huts egin zien. Ondo daude estatistikak baina zenbakiek, berez, ez dute arazoa konpontzen. Beraz, besteak beste, hilketa matxisten gorakada bat gertatzen denean Berdintasun Ministerioak deitzen duen Krisi Batzordeari dagokionez, nire buruari galdetzen diot, zer ondoriotara iritsi zen joan den otsailaren 5ean egindako bileran, ezin izan zirenak jakinarazi, zabaldu edo martxan jarri urtarrilaren 2an izandako aurreko Krisi Batzordearen ondoren? Aspalditik ari gara asmo on pila bat arrastaka eramaten, dagoeneko ez dute gehiago ematen. Tira, 72 ordu baino gutxiagoan 4 emakume gehiago eta 12 urteko neskato bat hilketaren ondoren, Ana Redondo ministroak sare sozialen bidez emandako gaitzespen hitzek "muturreko matxismoaren aurkako berrarmatzea" eskatuz eta "mina adierazteko hitzik ez dagoela' azpimarratuz, biziki haserratu naute. Gaineratu zuen ere, lotsagorritu gabe, bere akatsak gorabehera ‘sistemak funtzionatzen du, emakume asko salbatzen ditu'. Zein ezintasunaren aitortza, irizpide falta eta enpatia, zein baldarkeria...

Huts egiten duen sistema baten aurrean, hau da, biktimen salaketa haien bizitza eta seme-alabena salbatzeko nahikoa ez denean, koordinazio integrala, sendo eta eraginkorra, zerbitzu berezituak eta baliabide gehiago asko behar dira, zalantzarik ez. Baina batez borondatea, ergo, erabaki politikoak. Premiazkoa da.


martes, 17 de febrero de 2026

2023 02 17_DEIA, DdNNab eta NdG_Askatasunaren itsasargia

 


___________ Askatasunaren itsasargia


Duela egun batzuk, Donald Trumpen Floridako errezidentzian, The hispanic prosperity gala izeneko guateke ultra bat ospatu zen, Isabel Díaz Ayuso bertan egonduz. Bertatik, bideo kutre baten bidez, handikiro iragarri zuen hurrengo urriak 12an, Hispanitatiaren Eguna, bere gobernuak Madrilgo Erkidegoaren Nazioarteko Domina AEBri emango diola “mundu librearen itsasargia” izateagatik. Tira, Ayuso andreak inoiz ez hutsik eginez. Zinez, luzaroan, AEBetako demokraziaren eraikin ideologiko eta instituzionalaren sendotasunak ondo eutsi dio, kontrabotere sistema errespetatu eta eraginkor batekin, baina gaurko presidentetzak eraikina eta sistemaren beraren oinarriak dinamizatu ditu. Ayusok badaki baina bost axola, hau zitalkeria... Trumpen AEB hau, askatasun-itsasargia, ziur?, Kapitolioaren aurkako izandako erasoa justifikatuz edo kolektibo jakin batzuei bozka-eskubidea murrizteko lege-erreformak iragarriz?, munduko ordena ostikoka autokratekin lerrokatuz edo errugabeen sarraskia babestuz, arantzelekin xantaia eginez edo herrialde aliatu bat militarki mehatxatuz?, askatasun eta hispanitatearen defentsa, ICEko paramilitarrak etorkinen ehizan aritzen direnean, beren azal-koloreagatik edo azentuagatik soilik haurrak izutuz eta atxilotuz, inoiz baino zatituagoa, arrazistagoa eta bortitzagoa den gizarte batean? Zer nolako tragaderak Madrilgo gobernuarenak haien presidente andrea buru dela, zelako protagonismo-grina eta exhibizionismo arranditsua…

Ez dakit Euskadin nazioarteko dominarik ematen denik. Badakit, ordean, Eusko Jaurlaritzak René Cassin Saria -Baionako legelaria, 1968ko Bakearen Nobel Saria eta Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren erredaktore nagusia- ematen diela urtero pertsonei eta erakundeei balio horien defentsan eta sustapenean egindako ibilbideagatik. Francesca Albanese, NBEk Okupatutako Lurralde Palestinarrentzat duen Kontalari Berezia, nazioarteko ahotsik kritikoenetako bat gazatiarren genozidioa salatuz, izan da azken sariduna. Ez, denok berdinak ez gara. Zorionez.