2026 04 14_DEIA, DdNnav eta NdG_Oihartzunak

__________ Oihartzunak

Joan den otsailak 27an 50 urte bete ziren Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa aldarrikatu zenetik. Joan den astean, bost kontinenteetako lagun eta ordezkari politikoekin batera, Argeliako Auserd-Wilayan urteurrena ospatu zuten sahariarrek, nazioarteko errekonozimendu osoa lortzeko duen borrokaren zilegitasuna berrituz.

SEAD, errealitate politiko-instituzional eztabaidaezina da, ezin da inola ere Estatu huts egindakotzat hartu, haren estatus juridikoa ordutik aldatu ez den arren: autodeterminazio-erreferenduma baten esperoan lurralde ez-autonomo bat, non Marokok ez duen inolako subiranotasuna, NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpen guziek hola aldarrikaturik. Beraz, nazioarteko zuzenbideak erreferente juridiko ukaezina izaten jarraitzen du, eskubideak eta betebeharrak zedarrituz, ere formulak eta bermeak, zera, Mendebaldeko Saharako gatazka konpontzea-prozesuaren legitimitatea babes dezan. Hala ere, horri dagokionez baikorra izatea ez da inolako bermea. Alde batetik, 50 urte hauetan, zuzenbidearen eta estrategiaren arteko lehiak batzuen koldarkeria eta besteen lur-erreta politika izan dituelako ezaugarri, lurraldean status quo ez-legitimo baina iraunkor bat ezarriz. Eta bestetik, nazioarteko egungo panoramak eredu bera nabarmenki errepikatzen duelako: legez kanpoko gerrak, tresna gisa inoren lurralde subiranoak bereganatzeko eta haien baliabideak kontrolatzeko, herriak sarraskituz eta giza eskubiderik oinarrizkoenak urratuz. Ez zuzenbidea ez politika, kaosa eta basakeria besterik ez.

Berriro bolborategi bihurtutako Ekialde Ertainean aintzinatik finkatutako herri zaharren erresilientzia milaka urte direnekin alderatuta, 50 urteko borroka batek gutxi dirudi. Baina, egia esan, Saharako herriaren erresistentzia barea eta baketsua da nazioarteko zuzenbideak munduko ordena egituratzen duen kodizea izaten jarraitzen behar duela erakusten duen ebidentziarik baimenduena. Bestela, zer espero? Askotan apalaren ahotsa firmeena eta dardaratsuena da. Izan gaitezen haren oihartzuna.

2026 04 07_DEIA, DdNNav eta NdG_ Ilargiaren izkutu-aldea

___________ Ilargiaren izkutu-aldea

Bizitzaren zuzenean transmisioa egitate bat den garaian bizi gara, ez dago milisegundo batean sartzen den xehetasunik, interesa egon bada, errealitate-denboran ezagutarazi ezin denik. Ezta bizitza, doitasun matematikoko elipsi batean ilargiaren orbita inguratzeko lur planeta atzean utzita, espazioan zehar bidaiatzen den gelatxo zientifiko baten barruan igarotzen bada ere. Orion kapsulatik iristen diren irudia oso goi-kalitatezko apartekoak eta zirraragarriak dira, gutako edozeini espazioan esekita dauden ilargia edo lurra planeta, gure begien eskura ez ezik baita gure behatzen ukimenaren eskura ere. Sentsazio bitxia da, batez ere Artemisa II misioak -arrakastaz bukatzea espero dut- kostatu omen dituen 4.000 milioi dolarrek ezin dutelako ezkutatu horrek guztiak dakarren desfasea, benetan gaur bizi garen mundua ezagutzen eta sufritzen ari denaren aurrean. Ziur nago den-denak bere aproposako unea eta zergatia dituela, bere izateko arrazoia eta bere proiekzioa, baina ziur nago ere gutxi batzuen interes eta botere estrategikoaren saretik, hau da, haien kontrol ekonomiko ezaguna eta konkretutik, ez dela ezer ihes egiten. Ez naiz ari Artemisa-kasua denik, baina ez dut zalantzarik etorkizunean, kostuak eta batzuen etika are gehiago merkatuz, hala izango dela. Balio beza, beraz, sarrera luze eta nahasi honek barrutik korrokatzen nauena azpimarratzeko: milaka milioi orain eta etorkizunean aeroespazial interbentzio baterako; gutxi batzuen eskutan dagoen arma-industriarentzako milaka eta milaka milioi, untsipen-handiko gerretara eta gizakien sarraskira biideraturik, negozio eta inpunitatea; eta beste izugarrikeria batzuen artean, 750 milioi pertsona baino gehiagori eragiten dien gosetea, 11tik 1a mundu osoan, gure planeta urdin ederra...

Konfuziok aldarrikatu zion jada: jakintsuak ilargia seinalatzen duenean, ergelak behatza begiratzen du. Hau da, anekdotikoan zentratzen gara, aitzakietan, garrantzitsua, begiratu nahi ez duguna, baztertzen dugu. Ez da estrategia egokia gizateriaren onerako.

2026 03 31_DEIA, DdNNav eta NdG_Noelia eta Lucía

___________ Noelia eta Lucía

Azken egunotan asko hitz egin da eutanasiaz, gehiegi nire ustez. Noelia Castilloren kasuak, ikusmin mediatikoaren indar gorenera igoa, iritzia eman beharrean epaitzen duten iritzi-mota guztien mende, gogoeta eginarazi izan behar liguke. Juxtu bera hil eta hurrengo egunean, Gipuzkoako egunkari batek, azalean eta bi orrialdetako elkarrizke batean, beste emakume-izen bat zeraman: Lucia, irundarra, pertsona ezaguna eta oso maitatua gure hirian. Errealitate eta bizitza ezberdinak, beste inguruabar batzuk, bai, baina buru-argitasun eta helburu bera: adinez nagusi pertsona batek bere bizitzari amaiera eman eskatuz indarrean dagoen Eutanasiaren Legearen babesean, zeinaren berme sistema oso zorrotza baita. Aipatutako legean, eutanasia ez da inprobisazio edo apeta gisa erakusten baizik eta txostenen, ebaluazioen eta gogoeta epeen mende dagoen erabaki pertsonal gisa. Hala ere, kasu bakoitza gatazka judizial, moral eta politiko bihurturik bukatzen da, non batzuek eta besteek erabakitzen duten: familiak maitasunagatik, erlijioak fedeagatik, politikak printzipioengatik eta, guztien artean, azkenik, kaltetuarengatik erabakitzen dute. Nahikoa... Izan ere, eutanasiak ez du bizitza eta heriotza aurrez aurre jartzen, legeak ez du inor behartzen bere bizitzari agur ematera, hiltzera, baina bere existentziarik ezak bai behartuko lituzke asko bere borondatearen aurka bizitzera. Begiruneagatik, gizarte-kontzientziagatik, ez genuke inola ere heriotza duinarako eskubidea banalizatu behar.

Norbaitek hiltzeko laguntza eskatzen duen lehen aipamena Greziako mito batean dago, irtenbiderik gabeko minari aurre egiteko bi modu kontrajarri irudikatuz: mina jasatea edo ez sufritzeari aukeratzea. Eta hona hemen gu, 2000 urte eta piko pasata, dilema berberari aurrean. Baina, gauregun, berme guztizko lege bat dugu, oinazean kaiolatuta bizi nahi ez duten eskubidea babesten duena. Entzun diezaiegun. Eta zintzotasunez joka dezagun.

Noelia, hegan egin, gora, libre. Ene Lucía maitea, nire errespetu eta miresmen osoa.

 

❤️❤️💔