2026 05 26_DEIA, DdNN eta NdG_ Hauxe zen, balaztatu, perspektiba nerreskuratu eta... Aurrera!

 

___________ Hauxe zen, balaztatu, perspektiba berreskuratu eta… Aurrera!

Azkenaldian, teleberri baten barruan harrapatuta bizi garela sentitzen dut. Albisteen eta gertaeren bolumena eta zarata ikusita gure egunerokoan oldarka sartuz, aitortzen dut ez naizela gai alea eta lastoa, edo estrategia hutsa eta 'kasualitateak', bereizteko. Akaso, motibaziorik falta zait soilik. Beraz, martxa balazta dezagun, oinak lurrean tinko finkatu eta perspektiba berreskuratu. Hola, geldiaraztera behartze hutsak beste berri mota batez adi egotea eraman nau, eskertzekoa. Hau da testuingurua: Irunen, aspalditik, oso harreman estua dago burdinbidearekin, lehenik Renferekin, gero ere egungo Euskotren-ekin, 'Topoa' gipuzkotarrentzat. Milaka irundar gara gure adinekoek trenekiko duten lilura heredatu dugunok, etxean kontatzen zizkiguten istorien esker, baita artxibo ezberdinen fototeka publikoen ere. Gogoan dut zein gustukoa nuen Topo zaharren triki-traka zaratatsua, zutik bidaiatzea oreka mantentzen saiatuz. Gogoan dut ere Renfeko makinak bazter-trenbidetan utzita ikustea. Halaere, ez dut burdinazko tren zoragarri haiek, beren urre-koloreko apaingarriekin, zirkulatzen ikustea gogoratzen. Tximinia ketsuak eta dantzan ari zirela ziruditen gurpil erraldoiak erritmoki jiraka errailen gainean, lokomotorrak, bagoiak, makinistaren eta erreminta-langileen irudia, geltokiko buru dotorea, geltoki zaharrak... Bada, egun hauetan, Burdinbidearen Euskal Museoa, Azpeitiko geltoki historikoan kokatua eta Euskotrenek kudeatua, iragan berezi bat berpiztuz berritzen da: hainbat bidaia eskaintzen dizkigu lurrun-tren batean ehunkako zurezko bagoiekin, garaiko CAF-tailerretan, Beasainen, eraiki zirena. Baina protagonista eztabaidaezina 1898an Manchesterren eraikitako Aurrera lokomotorra ikaragarria da, 1991an Museoak berreskuratu zuena beste txatarra bat bihur ez zedin sahiestuz. Bidaiak aparte, ba dago ere apartako erakusketak Museoko esparru ezberdinetan, besteak beste, munduko trenbide-erloju bildumarik aipagarrienetako bat.

Hauxe zen, balaztatu, perspektiba berreskuratu eta… Aurrera!

2026 05 19_DEIA, DdNN eta NdG_Larrialdiak

____________ Larrialdiak

Aitortu behar dut egunkarian irakurritako albiste baten titularrak aspaldi sentitzen ez nuen ezintasuna sortarazi didala. Joan den astean Bilbon egindako jardunaldi mediko batzutan 900 espezialista baino gehiagoren aurrean zabaldutako azterlanetan ondorioaz ari naiz, zera, pediatriako larrialdietan, antsietate eta agresibitate krisiak, suizidio saiakerak, autolesioak eta haur eta nerabeen beste patologia psikiatriko batzuk in crescendo doan konstante bat dela. Hamarkada bat baino gutxiagoan, oro har, fenomenoa bikoiztu egin da, eta kasu konkretu batzuetan, laukoitza gainditu dute. Nolanahi ere, horren guztiaren eragina gaixoen bolumenetik askoz harago doa, zeren eta bakoitzak arreta denbora gehiago, baliabide espezifikoak eta etengabeko -zerbitzu-koordinazioa eskatzen baititu. Gainera, gehitu behar zaizkio horri, esku-hartze horien ondorioz, adingabeen aurkako detektatutako indarkeria-kasuak, sexu-indarkeria barne, eta eskola-jazarpenarekin eta sare sozialen eta teknologia berrien inpaktuarekin lotutakoak. Profesionalen artean kezka izugarri handia dago. Alde batetik, jakin badakitelako hori ez dela zergati bakar baten ondorio, eta horrek, lehenik jada, zaildu egiten du benetako tragedia horri ab initio ekiteko ezinbestekoak diren prebentzio- eta koordinazio-ekintzak egituratzea eta abian jartzea. Eta, bestetik, diagnostiko medikoa erraz egiaztatzen den arren, benetan zaila dena gero datorrelako, larrialdietako alta medikoa jasotzen duten unetik aurrera. Ez dugu ere fenomeno lokalizatu bat, Europa osoko haur- eta adingabeei berdin eragiten die. Zein egoera triste, zein panorama latza...

Sentitzen dudan ezintasunaz ari nintzen lehen, beldurra gehitzen diot orain egokitu zaigun mundu erotuaren zurrunbiloak berarekin eramango ote gaituen, gero eta haur gehiago, gero eta gazteagoak, izango direla normaltzat hartzeraino, garrasika laguntza eske pediatriako larrialdietara doazenak ia hitzik esan gabe. Eta zenbat izango dira ate horretara jo ez dutenak? Umeak dira, Jainko maitea!

2026 05 12_DEIA, DdNNav eta NdG_Erantzunik?

 

________ Erantzunik?

Beste behin ere, gure irudia argi islatuta ikusten dugu alde batera utzi nahi genituzkeen ispilu batzuetan, baina ezinezkoa, hau da, ezjakintasun militantearena, lotsagabekeria politikoarena eta, azkenik, cum laude hipokrisiarena. Oraingoz, hainbat gertakarik arratoiak eta saguak gaurkotasunaren erdigunean jarri dituzte, diskurtso mediatikoaren jabetuz eta beldurraren botoia aktibatuz, zeina librea baina erraz manipulagarria baita Ea ba, dakiguna: hantabirusa, karraskariek transmititutako birus bat, da luxuzko gurutzaontzi bat legenardun-itsasontzi bihurtzeaz izanaren erantzulea Atlantikoko urak zeharkatuz, porturatzeko aukerarik gabe, ezta hurbiltzeko ere. Kanarietako uretan ainguratu ondoren, azkenean atzerritako bidaiariak ebakuatu eta aberriratu dituzte, eta espainiarrak Madrilgo Gómez Ulla ospitalera eramanak izan dira, berme osasun eta logistika guztiekin. Ontzia, herbehereetar banderakoa, etxera bueltatzen da. Hauek dira gertaerak. Eta OMEren ebazpenak -inoiz ez ukotzaileen edota AAren burutazioak- ebidentzia zientifikoak dira, zeinen gainean jarduteko protokolo zorrotzak oinarritzen dira nazioarteko eta bertako erakundeen ekintzak koordinatuz. Horren aurrean, su-eragileak bailiran, batzuen infantilismoa, besteen arinkeria eta etengabeko kanpainan zeuden zenbait arduradun politikoren adierazpen nahita gehiegizko eta gezurrezkoak altxatzen dira, alarmismoa eta liskarra elikatuz, zelako arrisku eta zabarkeria...

Azkenik, baita cum laude hipokresia aipatu dut ere. Hau da, alde batetik, Hondius, ultra-luxuzko gurutza-ontzi esklusibo bat, goi-mailako milioidunari irisgarri soilik, karraskari-gorozkiek kutsaturik eta azterketa publiko baten umiliazioaren eraginpean, hori bai, adeitsua, odolik egin gabe, krisia kudeatzeko beharrezkoa den ekintzak azkar, garaiz eta eraginkor mobilizatu direla, eta bestetik, behin eta berriz kolpatzen nauen galdera batek: zertaz hitz egingo genukeen hantabirusak kutsatutakoak haiek ez balira, pateran bidaiatzen ohi direnak baizik. Erantzunik?