2026 05 26_DEIA, DdNN eta NdG_ Hauxe zen, balaztatu, perspektiba nerreskuratu eta... Aurrera!

 

___________ Hauxe zen, balaztatu, perspektiba berreskuratu eta… Aurrera!

Azkenaldian, teleberri baten barruan harrapatuta bizi garela sentitzen dut. Albisteen eta gertaeren bolumena eta zarata ikusita gure egunerokoan oldarka sartuz, aitortzen dut ez naizela gai alea eta lastoa, edo estrategia hutsa eta 'kasualitateak', bereizteko. Akaso, motibaziorik falta zait soilik. Beraz, martxa balazta dezagun, oinak lurrean tinko finkatu eta perspektiba berreskuratu. Hola, geldiaraztera behartze hutsak beste berri mota batez adi egotea eraman nau, eskertzekoa. Hau da testuingurua: Irunen, aspalditik, oso harreman estua dago burdinbidearekin, lehenik Renferekin, gero ere egungo Euskotren-ekin, 'Topoa' gipuzkotarrentzat. Milaka irundar gara gure adinekoek trenekiko duten lilura heredatu dugunok, etxean kontatzen zizkiguten istorien esker, baita artxibo ezberdinen fototeka publikoen ere. Gogoan dut zein gustukoa nuen Topo zaharren triki-traka zaratatsua, zutik bidaiatzea oreka mantentzen saiatuz. Gogoan dut ere Renfeko makinak bazter-trenbidetan utzita ikustea. Halaere, ez dut burdinazko tren zoragarri haiek, beren urre-koloreko apaingarriekin, zirkulatzen ikustea gogoratzen. Tximinia ketsuak eta dantzan ari zirela ziruditen gurpil erraldoiak erritmoki jiraka errailen gainean, lokomotorrak, bagoiak, makinistaren eta erreminta-langileen irudia, geltokiko buru dotorea, geltoki zaharrak... Bada, egun hauetan, Burdinbidearen Euskal Museoa, Azpeitiko geltoki historikoan kokatua eta Euskotrenek kudeatua, iragan berezi bat berpiztuz berritzen da: hainbat bidaia eskaintzen dizkigu lurrun-tren batean ehunkako zurezko bagoiekin, garaiko CAF-tailerretan, Beasainen, eraiki zirena. Baina protagonista eztabaidaezina 1898an Manchesterren eraikitako Aurrera lokomotorra ikaragarria da, 1991an Museoak berreskuratu zuena beste txatarra bat bihur ez zedin sahiestuz. Bidaiak aparte, ba dago ere apartako erakusketak Museoko esparru ezberdinetan, besteak beste, munduko trenbide-erloju bildumarik aipagarrienetako bat.

Hauxe zen, balaztatu, perspektiba berreskuratu eta… Aurrera!

2026 05 19_DEIA, DdNN eta NdG_Larrialdiak

____________ Larrialdiak

Aitortu behar dut egunkarian irakurritako albiste baten titularrak aspaldi sentitzen ez nuen ezintasuna sortarazi didala. Joan den astean Bilbon egindako jardunaldi mediko batzutan 900 espezialista baino gehiagoren aurrean zabaldutako azterlanetan ondorioaz ari naiz, zera, pediatriako larrialdietan, antsietate eta agresibitate krisiak, suizidio saiakerak, autolesioak eta haur eta nerabeen beste patologia psikiatriko batzuk in crescendo doan konstante bat dela. Hamarkada bat baino gutxiagoan, oro har, fenomenoa bikoiztu egin da, eta kasu konkretu batzuetan, laukoitza gainditu dute. Nolanahi ere, horren guztiaren eragina gaixoen bolumenetik askoz harago doa, zeren eta bakoitzak arreta denbora gehiago, baliabide espezifikoak eta etengabeko -zerbitzu-koordinazioa eskatzen baititu. Gainera, gehitu behar zaizkio horri, esku-hartze horien ondorioz, adingabeen aurkako detektatutako indarkeria-kasuak, sexu-indarkeria barne, eta eskola-jazarpenarekin eta sare sozialen eta teknologia berrien inpaktuarekin lotutakoak. Profesionalen artean kezka izugarri handia dago. Alde batetik, jakin badakitelako hori ez dela zergati bakar baten ondorio, eta horrek, lehenik jada, zaildu egiten du benetako tragedia horri ab initio ekiteko ezinbestekoak diren prebentzio- eta koordinazio-ekintzak egituratzea eta abian jartzea. Eta, bestetik, diagnostiko medikoa erraz egiaztatzen den arren, benetan zaila dena gero datorrelako, larrialdietako alta medikoa jasotzen duten unetik aurrera. Ez dugu ere fenomeno lokalizatu bat, Europa osoko haur- eta adingabeei berdin eragiten die. Zein egoera triste, zein panorama latza...

Sentitzen dudan ezintasunaz ari nintzen lehen, beldurra gehitzen diot orain egokitu zaigun mundu erotuaren zurrunbiloak berarekin eramango ote gaituen, gero eta haur gehiago, gero eta gazteagoak, izango direla normaltzat hartzeraino, garrasika laguntza eske pediatriako larrialdietara doazenak ia hitzik esan gabe. Eta zenbat izango dira ate horretara jo ez dutenak? Umeak dira, Jainko maitea!

2026 05 12_DEIA, DdNNav eta NdG_Erantzunik?

 

________ Erantzunik?

Beste behin ere, gure irudia argi islatuta ikusten dugu alde batera utzi nahi genituzkeen ispilu batzuetan, baina ezinezkoa, hau da, ezjakintasun militantearena, lotsagabekeria politikoarena eta, azkenik, cum laude hipokrisiarena. Oraingoz, hainbat gertakarik arratoiak eta saguak gaurkotasunaren erdigunean jarri dituzte, diskurtso mediatikoaren jabetuz eta beldurraren botoia aktibatuz, zeina librea baina erraz manipulagarria baita Ea ba, dakiguna: hantabirusa, karraskariek transmititutako birus bat, da luxuzko gurutzaontzi bat legenardun-itsasontzi bihurtzeaz izanaren erantzulea Atlantikoko urak zeharkatuz, porturatzeko aukerarik gabe, ezta hurbiltzeko ere. Kanarietako uretan ainguratu ondoren, azkenean atzerritako bidaiariak ebakuatu eta aberriratu dituzte, eta espainiarrak Madrilgo Gómez Ulla ospitalera eramanak izan dira, berme osasun eta logistika guztiekin. Ontzia, herbehereetar banderakoa, etxera bueltatzen da. Hauek dira gertaerak. Eta OMEren ebazpenak -inoiz ez ukotzaileen edota AAren burutazioak- ebidentzia zientifikoak dira, zeinen gainean jarduteko protokolo zorrotzak oinarritzen dira nazioarteko eta bertako erakundeen ekintzak koordinatuz. Horren aurrean, su-eragileak bailiran, batzuen infantilismoa, besteen arinkeria eta etengabeko kanpainan zeuden zenbait arduradun politikoren adierazpen nahita gehiegizko eta gezurrezkoak altxatzen dira, alarmismoa eta liskarra elikatuz, zelako arrisku eta zabarkeria...

Azkenik, baita cum laude hipokresia aipatu dut ere. Hau da, alde batetik, Hondius, ultra-luxuzko gurutza-ontzi esklusibo bat, goi-mailako milioidunari irisgarri soilik, karraskari-gorozkiek kutsaturik eta azterketa publiko baten umiliazioaren eraginpean, hori bai, adeitsua, odolik egin gabe, krisia kudeatzeko beharrezkoa den ekintzak azkar, garaiz eta eraginkor mobilizatu direla, eta bestetik, behin eta berriz kolpatzen nauen galdera batek: zertaz hitz egingo genukeen hantabirusak kutsatutakoak haiek ez balira, pateran bidaiatzen ohi direnak baizik. Erantzunik?

2026ko Europaren Eguneko Adierazpena_

____________ Gaur, 2026ko maiatzaren 9an, Euzkadi Buru Batzarrak bat egiten du Europaren Eguneko ospakizunarekin, emozio bikoiztuarekin, gainera. Schumanen ametsaren sorrera gogoratzen dugu, gure memoriaren argitan egin ere, laurogeita hamar urte bete baitira lehen Eusko Jaurlaritza eratu zenetik. 1936ko urrian, Gernikako haritzaren gerizpean eta haren babesean, José Antonio Agirre Lehendakariak, gerra betean zegoen nazio baten lidergoa ez ezik, betirako konpromiso bat hartu zuen bere gain: Euskadi izatea gaur Europar Batasuna definitzen duten balore demokratikoen gotorleku.

Kontzentrazio-gobernu hura aitzindaria izan zen. Totalitarismoa kontinentean gero eta urrats handiagoak ematen ari zen bitartean, euskal abertzaletasunak gizalege eta justizia sozialaren ahotsa altxatu zuen. Erbestealdiko ordu mingotsetan ere, gure emakume eta gizonak ez ziren nostalgiaren babesean gotortu, etorkizuneko Europa Batuaren oinarriak lantzeari ekin baitzioten. Paris, Londres eta Nueva York-etik Eusko Jaurlaritzak ozen aldarrikatu zuen Euskadiren askatasuna Europaren askatasunetik banaezina zela. Gaur gu gara ondorengo ikuspegiaren oinordeko: europazaletasun aktibo etengabea, zeinak eskubide propioarekin proiektu komunaren abangoardian kokatzen gaituen.

Baina, ikuskera hori ez zen kasualitate hutsez sortu, Euzko Alderdi Jeltzalearen kultura politikoaren emaitza izan baitzen. Duela 80 urte historia horrek eraman gintuen Nouvelles Équipes Internationales deiturikoaren sorreraren protagonista izatera. Izan ere, Europar Batasunaren ernamuin haren sorlekua Parisko Avenue Marceauko eraikina izan zen; EAJren eraikin bat, demokraziaren kausaren zerbitzura jarri genuena eta europar eraikuntzaren itsasargi bilakatu zena. Hantxe, erbestean izan genuen etxean, herrien Europa eraikitzen lagundu genuen Europaren sortzaileekin batera. Hala erakusten dugu etorri berriak baino, proiektu komun horren arkitekto izan garela.

Laurogei urte geroago, munduak antzeko bidegurutze baten aurrean kokatzen gaitu. Mundu mailako zatiketaren aurrean aurkitzen gara eta, populismoen gorakadaren eta XIX. mendeko egituraketa zurrunen aurrean, Euskadik berrikuntza politikoa proposatzen du, egoera global honek dituen erronkei erantzungo diena.

2026ko Europar Batasunak "Herrien Europa" izan behar du. Euskal Herriaren berezko subiranotasuna aitortzea eskatzen dugu, Europako arkitektura federal baten subiranotasun partekatuaren esparruan, eta, Europar Batasuna handitzeko eta Tratatuak aldatzeko orduan, Europar Batasunaren araudiari Europako Argitasunari buruzko Zuzentaraua eranstea proposatzen dugu, Kanadakoaren eta Quebecekoaren antzekoa, estaturik gabeko nazioei barne-zabalkunderako aukera ireki ahal izateko, baldin eta, borondate politikoaz gain, Kopenhageko Irizpideetan atxikitzeko eskatzen diren baldintza guztiak betetzen dituztela egiaztatzen badute.

Europaren Egun honetan, beraz, biharko erronkei ere begiratzen diegu. EB bere autonomia estrategikoaren eta lehiakortasun globalaren aldeko borrokaldian dago murgilduta. Euskadik, bere sare industrial sendoarekin eta berrikuntzaren alde egiten duen apustuarekin, etapa berri honetarako eragile nagusi izan nahi du. Hala ere, ohartarazpen bat egin nahi dugu: eraldaketa teknologikoa eta trantsizio berdea arrakastatsuak izango dira baldin eta biak ala biak bidezkoak badira.

Gure ereduak, sustraiak 1936ko Gobernuak defendatu zuen justizia sozialean dituen euskal ereduak, defendatzen du lehiakortasuna ezin dela kohesioaren kontura joan.

Bere industria babestuko duen Europa nahi dugu, bere energia bermatu eta adimen artifiziala lideratuko duena, baina pertsonak babestuz egitea nahi dugu. Horretarako, estatu-tresnak behar ditugu Europan. Gure ahotsa Europan entzun dadila eta gure errealitate ekonomiko eta soziala aintzat hartua izan dadila, gure jardunbidea distortsionatuko duten iragazkirik gabe.

Etorkizuneko Europak adoretsua izan behar du. Batasuna giza eskubideen munduko erreferente izango bada, hasierako urratsa izan behar da bere barne mugak demokratizatzen hastea: gure Gobernuaren sorreraren 90. urteurrena betetzen den urte honetan, berriro mahaigaineratu nahi dugu Europan behar dugula segurtasun juridiko eta demokratikorako marko bat. Tresna instituzional bat, boto eskubidea baliatzearen bidez beren etorkizuna erabaki nahi duten nazio errealitateen asmoak bakean eta legeen bidez bideratzea ahalbidetuko duena: demokrazia ezin da batasunerako oztopo izan; haren oinarria izan behar da.

Agirre Lehendakaria eta 1936ko lehen Jaurlaritza hura gogoratzean, iragana ohoratzeaz gain, etorkizuna argiztatzen dugu. Euskadi ez da europar batasunaren eraikuntzaren ikusle, haren sortzaile moraletako bat ere badelako. 2026ko maiatzaren 9 honetan, Batasunarekiko hitzarmena berritzen dugu gure hizkuntzak, euskarak, eta kulturak nazioartean toki bat dutela jakinik.

Euzkadi, nazio Europan. Atzo, gaur eta bihar.

___________ Hoy, 9 de mayo de 2026, el Euzkadi Buru Batzar se suma a la celebración del Día de Europa con una doble emoción. Conmemoramos el nacimiento del sueño de Schuman, pero lo hacemos bajo la luz de nuestra propia memoria: se cumplen noventa años de la constitución del primer Gobierno Vasco. En aquel octubre de 1936, bajo el roble de Gernika, el Lehendakari José Antonio Agirre no solo asumió el liderazgo de una nación en guerra; asumió el compromiso de que Euskadi sería, para siempre, un baluarte de los valores democráticos que hoy definen a la Unión Europea.

Aquel Gobierno de concentración fue pionero. Mientras el totalitarismo avanzaba por el continente, el nacionalismo vasco alzaba una voz de humanismo y justicia social. Incluso en las horas amargas del exilio, nuestros hombres y mujeres no se refugiaron en la nostalgia, sino que trabajaron en los cimientos de la futura Europa unida. Desde París, Londres y Nueva York, el Gobierno Vasco mantuvo que la libertad de Euskadi era inseparable de la libertad de Europa. Hoy, somos los herederos de esa visión: una trayectoria ininterrumpida de europeísmo activo que nos sitúa, por derecho propio, en la vanguardia del proyecto común.

Pero esa visión no fue una casualidad, sino el fruto de la cultura política del Partido Nacionalista Vasco. Una historia que nos permitió, hace ahora 80 años, ser protagonistas en la fundación de los Nuevos Equipos Internacionales. El centro neurálgico de aquella actividad fue el edificio de la Avenue Marceau en París; una propiedad del PNV que pusimos al servicio de la causa democrática y que se convirtió en un faro de la construcción europea. Allí, en nuestra propia casa en el exilio, ayudamos a diseñar una Europa de los pueblos junto a los padres fundadores, demostrando que no somos recién llegados, sino arquitectos del proyecto común.

Ochenta años después, el mundo nos sitúa ante una encrucijada similar. Nos enfrentamos a la fragmentación global, frente al auge de populismos y estructuras rígidas del siglo XIX, Euskadi propone una innovación política que responda a los retos de la era global.

La Unión Europea de 2026 debe ser la "Europa de los Pueblos". Reclamamos el reconocimiento de la soberanía propia del Pueblo Vasco en el marco de la soberanía compartida de una arquitectura federal europea y, en el contexto de una ampliación de la Unión Europea y reforma de los Tratados, proponemos incorporar a la normativa de la Unión una Directiva de Claridad europea equivalente a la de Canadá y Quebec que permita abrir la posibilidad de la ampliación interna, desde dentro, por parte de las naciones europeas sin estado, que además de voluntad política, acrediten cumplir todos los requisitos exigidos para la adhesión recogidos en los Criterios de Copenhague.

En este Día de Europa, miramos también a los retos del mañana. La UE se encuentra inmersa en la batalla por su autonomía estratégica y su competitividad global. Euskadi, con su sólido tejido industrial y su apuesta por la innovación, quiere ser un actor clave en esta nueva etapa. Pero advertimos: la transformación tecnológica y la transición verde solo serán exitosas si son justas.

Nuestro modelo, el modelo vasco que hunde sus raíces en la justicia social del Gobierno de 1936, defiende que la competitividad no puede ser a costa de la cohesión.

Queremos una Europa que proteja su industria, que garantice su energía y que lidere la inteligencia artificial, pero que lo haga protegiendo a las personas. Para ello, necesitamos herramientas de Estado en Europa. Necesitamos que nuestra voz se escuche en el Consejo y que nuestra realidad económica y social sea tenida en cuenta sin filtros que distorsionen nuestra capacidad de acción.

La Europa del futuro debe ser valiente. Si la Unión quiere ser un referente global de derechos humanos, debe empezar por democratizar sus propias fronteras internas. En este 90º aniversario de nuestro Gobierno, volvemos a poner sobre la mesa la necesidad de un marco europeo de seguridad jurídica y democrática. Un instrumento institucional que permita canalizar de forma pacífica y legal las aspiraciones de las realidades nacionales que desean decidir su futuro mediante el ejercicio del voto. La democracia no puede ser un obstáculo para la unidad; debe ser su fundamento.

Al recordar al Lehendakari Agirre y a aquel primer gabinete de 1936, no solo honramos el pasado; iluminamos el futuro. Euskadi no es una espectadora de la construcción europea, es una de sus arquitectas morales. En este 9 de mayo de 2026, renovamos nuestro contrato con la Unión. Lo hacemos con la confianza de quien sabe que su lengua, el euskera, y su cultura tienen un lugar en el concierto universal.

Euzkadi, nación en Europa. Ayer, hoy y mañana.